800 v.Chr. – 976
Oudheid en vroege middeleeuwen
- Kelten
- Romeinen
- Beieren
- Alpenslaven
Keltische en Romeinse gemeenschappen werden na de volksverhuizingen gevolgd door Beierse kolonisten in het noorden en Slavische groepen in het zuidoosten.
EuropaHoofdstad: Wenen
Oostenrijk
Oostenrijk ligt in de oostelijke Alpen en langs de Donau. Van de dertiende eeuw tot 1918 was het het kernland van de Habsburgers, die vanuit Wenen een rijk met tientallen volken en talen bestuurden. Na twee wereldoorlogen en zeven jaar nazibewind werd het in 1955 een neutrale republiek; het is sinds 1995 lid van de Europese Unie.
- Talen
- Duits (officieel, in Oostenrijkse varianten), Sloveens, Kroatisch en Hongaars (erkende minderheidstalen), Beierse en Alemannische dialecten
- Religies & levensbeschouwing
- Rooms-katholicisme, Protestantse en orthodoxe kerken, Islamitische gemeenschappen, Joodse gemeenschap, Niet-religieuze bevolking
Historische tijdlijn
800 v.Chr. – 450 v.Chr.
Hallstattcultuur
Zoutwinning bij Hallstatt maakt de regio tot een centrum van de vroege ijzertijd in Midden-Europa.
15 v.Chr. – 488
Romeinse provincies
Het gebied wordt opgenomen in de provincies Noricum, Raetia en Pannonia; Vindobona (Wenen) is een legerkamp aan de Donaugrens.
976 – 1246
Markgraafschap onder de Babenbergers
Een grensgebied van het Heilige Roomse Rijk groeit uit tot hertogdom; de naam 'Ostarrîchi' is in 996 voor het eerst opgetekend.
1278 – 1918
Begin van de Habsburgse heerschappij
Rudolf I verslaat de Boheemse koning en geeft Oostenrijk aan zijn zonen; de dynastie regeert tot 1918.
1683
Tweede Beleg van Wenen
Een Ottomaans leger wordt voor de stad verslagen; daarna breiden de Habsburgers hun macht uit over Hongarije.
1867 – 1918
Oostenrijk-Hongarije
De 'Ausgleich' maakt van het rijk een dubbelmonarchie met twee regeringen onder één vorst.
1938 – 1945
Anschluss
Nazi-Duitsland lijft Oostenrijk in; tienduizenden Oostenrijkse joden worden vermoord, velen vluchten.
1955
Staatsverdrag en neutraliteit
De geallieerde bezetting eindigt en het parlement legt de blijvende neutraliteit vast.
Historische context
De Habsburgers breidden hun macht vooral uit door huwelijken en erfenissen. Daardoor ontstond geen nationale staat maar een verzameling landen met eigen wetten, standen en talen, bijeengehouden door de dynastie, het leger, de ambtenarij en de katholieke kerk.
Het nationalisme van de negentiende eeuw zette dat bouwwerk onder druk; na de nederlaag van 1918 bleef een kleine Duitstalige republiek over waarvan velen betwijfelden of ze levensvatbaar was. Pas na 1945 groeide een eigen Oostenrijks nationaal bewustzijn, samen met een laat begonnen debat over de eigen rol in het nationaalsocialisme.
Volkeren & culturele achtergrond door de eeuwen heen
976
Habsburgse tijd tot heden
- Duitstalige Oostenrijkers
- Sloveense minderheid in Karinthië
- Kroaten en Hongaren in Burgenland
- Joodse gemeenschappen
- Migrantengemeenschappen
Wenen trok als hoofdstad van een veelvolkenrijk mensen uit Bohemen, Hongarije, Galicië en de Balkan; na 1945 kwamen arbeidsmigranten uit Joegoslavië en Turkije.
Religie, levensbeschouwing & filosofie
In de zestiende eeuw was een groot deel van de bevolking protestants geworden. De Habsburgse Contrareformatie draaide dat met dwang en met de barokke pracht van kloosters en bedevaartskerken terug; pas het Tolerantiepatent van Jozef II stond in 1781 andere bekentenissen weer toe.
Wenen was rond 1900 een broedplaats van nieuwe ideeën: Sigmund Freud ontwikkelde er de psychoanalyse, en de filosofen van de Wiener Kreis en Ludwig Wittgenstein zochten naar de grenzen van taal en kennis. Veel van deze denkers waren van joodse afkomst en werden na 1938 verdreven of vermoord.
Kunststromingen
🎨 Weense klassiekenca. 1770–1830
Haydn, Mozart, Beethoven en Schubert ontwikkelden in Wenen de symfonie, het strijkkwartet en de sonatevorm tot de kern van de klassieke muziek.
🎨 Biedermeier1815–1848
Een burgerlijke stijl van huiselijke interieurs, portretten en landschappen, ontstaan in een tijd van politieke censuur.
🎨 Wiener Secession en Jugendstil1897–ca. 1914
Gustav Klimt, Egon Schiele en de architect Otto Wagner braken met het academisme; de Wiener Werkstätte verbond kunst met ambacht.
Tradities & gebruiken
Weense koffiehuiscultuurGebruikdoor het jaar
In het koffiehuis leest, schrijft en praat men urenlang bij één kop koffie; sinds 2011 immaterieel erfgoed.
Weens balMuziek & dansjanuari–februari
In het balseizoen organiseren beroepsgroepen en instellingen honderden bals, met de wals als vaste dans.
Krampus en PerchtenRitueeldecember–januari
In Alpendorpen trekken gemaskerde figuren met bellen en roeden door de straten rond het feest van Sint-Nicolaas.
AlmabtriebFeestseptember
Aan het eind van de zomer komt het versierde vee in optocht van de bergweiden terug naar het dal.
Keuken & culinaire geschiedenis
De Oostenrijkse keuken is de keuken van een voormalig rijk: gerechten uit Bohemen, Hongarije, Noord-Italië en de Balkan kregen in Wenen hun bekende vorm. Meelspijzen en gebak nemen een opvallend grote plaats in.
Culinaire geschiedenis
Het hof en de adel haalden koks en gerechten uit het hele rijk naar Wenen, waar ze werden verfijnd en een Duitse naam kregen. De koffiehuizen, waarvan de eerste kort na het beleg van 1683 opende, werden de huiskamers van de stad.
Het woord 'Mehlspeisen' omvat zowel zoete hoofdgerechten als gebak en laat zien hoe belangrijk deeg in deze keuken is: veel ervan stamt uit de Boheemse keuken en uit de vastentijd, waarin geen vlees werd gegeten. Op het platteland bleef de Alpiene boerenkeuken van kaas, knoedels en gerookt vlees bestaan.
- Boheemse meelspijzen
- Hongaarse paprika- en stoofgerechten
- Noord-Italiaanse keuken
- Alpiene zuivel- en veeteelt
- Ottomaanse koffie, sinds de zeventiende eeuw
Wiener schnitzelHoofdgerecht
Dun geklopt kalfsvlees, gepaneerd en in boterreuzel gebakken.
Oorsprong: Negentiende eeuw; verwant aan de Milanese cotoletta.
TafelspitzHoofdgerecht
Gekookt rundvlees uit de bouillon, met appel-mierikswortel en gebakken aardappelen.
Oorsprong: Weense burgerkeuken, negentiende eeuw.
ApfelstrudelDessert
Flinterdun uitgetrokken deeg gevuld met appel, rozijnen en kaneel.
Oorsprong: Het oudste bekende recept dateert uit 1697; de deegtechniek kwam via het Ottomaanse rijk.
SachertorteDessert
Chocoladetaart met een laag abrikozenjam en een glazuur van chocolade.
Oorsprong: Wenen, 1832, toegeschreven aan Franz Sacher.
Wonderen & erfgoed
Nog geen wonderen in de database.
Historische figuren
- Wolfgang Amadeus Mozart1756 – 1791
Gebeurtenissen
- Première van Die Zauberflöte30 september 1791 · Cultuur & kunst
Conflicten & fossielen
Bronnen: Austria — Encyclopaedia Britannica · UNESCO World Heritage: Historic Centre of Vienna