100 – 1431
Vroege staten en Angkor
- Khmer
- Mon
- Cham
- Indiase handelaren en brahmanen
De Khmer bouwden een rijststaat met stuwmeren en kanalen; Sanskriet was de taal van inscripties, Oud-Khmer die van het bestuur.
Zuidoost-AziëHoofdstad: Phnom Penh
Cambodja
Cambodja ligt in het laagland rond de Mekong en het meer Tonlé Sap, dat elk regenseizoen vele malen groter wordt. Van de negende tot de vijftiende eeuw was Angkor het centrum van het Khmer-rijk, dat een groot deel van het vasteland van Zuidoost-Azië beheerste. Na Franse koloniale heerschappij, oorlog en de massamoorden van de Rode Khmer is het land sinds 1993 opnieuw een koninkrijk.
- Talen
- Khmer (officieel), Cham, Vietnamees en Chinese talen, Talen van de bergvolken in het noordoosten
- Religies & levensbeschouwing
- Theravada-boeddhisme (staatsgodsdienst), Islam (Cham), Geestenverering en voorouderverering, Christelijke minderheden
Historische tijdlijn
100 – 550
Funan
Aan de Mekongdelta ontstaat een handelsstaat die Indiase goden, schrift en bestuursvormen overneemt.
802 – 1431
Stichting van het Khmer-rijk
Jayavarman II laat zich op de berg Kulen tot oppervorst wijden; de hoofdstad komt bij Angkor te liggen.
1113 – 1150
Bouw van Angkor Wat
Onder Suryavarman II verrijst het aan Vishnu gewijde tempelcomplex, later een boeddhistisch heiligdom.
1431
Verval van Angkor
Na aanvallen van het Thaise Ayutthaya verplaatst het hof zich naar het zuiden, richting het huidige Phnom Penh.
1863 – 1953
Frans protectoraat
De koning aanvaardt Franse bescherming; Cambodja wordt deel van Frans Indochina.
1953
Onafhankelijkheid
Koning Norodom Sihanouk bereikt de onafhankelijkheid langs diplomatieke weg.
1975 – 1979
Bewind van de Rode Khmer
Het regime van Pol Pot ontruimt de steden en dwingt de bevolking tot landarbeid; naar schatting 1,5 tot 2 miljoen mensen sterven.
1993
Herstel van de monarchie
Na de akkoorden van Parijs en verkiezingen onder toezicht van de Verenigde Naties krijgt het land een nieuwe grondwet.
Historische context
De macht van Angkor berustte op water. Reusachtige stuwmeren (baray) en kanalen verdeelden het regenwater en maakten meerdere rijstoogsten mogelijk; luchtopnamen met laser hebben laten zien dat rond de tempels een uitgestrekt stedelijk landschap lag, waar honderdduizenden mensen woonden.
Na Angkor raakte het land ingeklemd tussen de sterkere buren Siam en Vietnam. De twintigste eeuw bracht de Vietnamoorlog over de grens, zware bombardementen en het bewind van de Rode Khmer, dat geleerden, monniken en stedelingen doelbewust vermoordde.
Volkeren & culturele achtergrond door de eeuwen heen
1431
Na Angkor tot heden
- Khmer
- Cham
- Vietnamezen
- Chinezen
- Bergvolken (Khmer Loeu)
Ongeveer negen op de tien inwoners zijn Khmer. De islamitische Cham en de Chinese en Vietnamese gemeenschappen werden onder de Rode Khmer zwaar vervolgd.
Religie, levensbeschouwing & filosofie
De koningen van Angkor vereerden Shiva en Vishnu en lieten zich als 'godkoning' met de goden verbinden; Jayavarman VII maakte rond 1200 het mahayana-boeddhisme tot hofreligie. Vanaf de dertiende eeuw nam het soberder theravada-boeddhisme het over.
Vrijwel elk dorp heeft een klooster dat ook school en ontmoetingsplaats is, en veel jongens zijn een tijd monnik. Daarnaast vereert men de neak ta, beschermgeesten van een plek. De Rode Khmer verboden alle religie; daarna werd de monnikenorde opnieuw opgebouwd.
Kunststromingen
🎨 Angkoriaanse architectuur en beeldhouwkunstnegende–dertiende eeuw
Tempelbergen als Angkor Wat en de Bayon, met honderden meters reliëfs en torens met reusachtige gezichten.
🎨 Klassieke Khmer-dansvanaf de Angkor-tijd
De gebaren van de hofdanseressen komen overeen met de apsara's op tempelmuren; de traditie werd na 1979 door overlevende leraressen hersteld.
🎨 Nieuwe Khmer-architectuur en gouden eeuw van de popmuziek1953–1970
Architect Vann Molyvann verbond modernisme met Khmer-vormen; zangers als Sinn Sisamouth mengden rock met traditionele melodieën.
Tradities & gebruiken
Bon Om ToukFeestnovember
Het Waterfestival viert met roeiwedstrijden dat de stroom van de Tonlé Sap van richting verandert.
Chaul Chnam ThmeyFeestapril
Het Khmer-nieuwjaar duurt drie dagen, met tempelbezoek, zandheuvels en het wassen van Boeddhabeelden.
Koninklijk balletMuziek & dans
Hofdans met trage, precieze handgebaren, die de figuren op de reliëfs van Angkor weerspiegelt; erkend door UNESCO.
Sbek ThomVertelkunst
Schimmenspel met grote leren panelen dat episoden uit de Reamker, de Khmer-versie van het Ramayana, uitbeeldt.
Keuken & culinaire geschiedenis
Rijst en zoetwatervis uit de Tonlé Sap vormen de basis, op smaak gebracht met prahok (gefermenteerde vispasta), de kruidenpasta kroeung, kokos en palmsuiker. De keuken is milder dan die van de buurlanden.
Culinaire geschiedenis
De jaarlijkse overstroming van de Tonlé Sap levert een van de rijkste zoetwatervisserijen ter wereld. Na het regenseizoen wordt de vangst in korte tijd gezouten, gedroogd of tot prahok gefermenteerd, zodat er het hele jaar eiwit is.
Indiase handelaren brachten specerijen en het idee van de curry, Chinezen noedels, wok en sojasaus, en de Fransen brood en koffie. De hongersnood onder de Rode Khmer en het verlies van een generatie koks maakten dat veel recepten later uit het geheugen van ouderen moesten worden teruggehaald.
- Rijstbouw en visserij rond de Tonlé Sap
- Indiase specerijen en curry's
- Chinese noedels en roerbakken
- Franse baguette en koffie
- Kampot-peper
Amok treyHoofdgerecht
Vis in kokosmelk en kroeung, gestoomd in een bakje van bananenblad.
Oorsprong: Wordt vaak tot de hofkeuken van het Khmer-rijk gerekend.
Nom banh chokHoofdgerecht
Verse rijstnoedels met een groene viscurry en rauwe kruiden, als ontbijt gegeten.
Oorsprong: Plattelandsgerecht; door straatverkoopsters in manden rondgebracht.
Bai sach chroukStraatvoedsel
Gegrild, in kokosmelk gemarineerd varkensvlees op gebroken rijst.
Oorsprong: Stedelijk ontbijt, twintigste eeuw.
PrahokBijgerecht
Gezouten en gefermenteerde pasta van riviervis, gebruikt als smaakmaker of als dip.
Oorsprong: Conserveertechniek voor de visvangst na het regenseizoen.
Wonderen & erfgoed
- Angkor Watca. 1113 – 1150
Historische figuren
Nog geen gekoppelde personen.
Gebeurtenissen
Nog geen gekoppelde gebeurtenissen.
Alle gebeurtenissen →Conflicten & fossielen
Bronnen: Cambodia — Encyclopaedia Britannica · UNESCO World Heritage: Angkor