Chili is een smalle strook van ruim 4.000 kilometer tussen de Andes en de Grote Oceaan, van de Atacamawoestijn tot Vuurland; ook Paaseiland hoort erbij. In het noorden reikte het Incarijk, in het zuiden hielden de Mapuche eeuwenlang stand tegen Spanje. Het land werd in 1818 onafhankelijk; na de militaire dictatuur van 1973 tot 1990 keerde de democratie terug.
12500 v.Chr.
Monte Verde
Een nederzetting in het zuiden behoort tot de oudste goed gedateerde sporen van mensen in Amerika.
5000 v.Chr. – 1500 v.Chr.
Chinchorro-mummies
Vissers aan de noordkust mummificeren hun doden, ruim tweeduizend jaar eerder dan de Egyptenaren.
1470 – 1535
Incaheerschappij in het noorden
Het Incarijk breidt zich uit tot aan de rivier de Maule; verder zuidelijk houden de Mapuche stand.
1541
Stichting van Santiago
Pedro de Valdivia sticht de stad; in het zuiden begint de eeuwenlange Araucooorlog met de Mapuche.
1818
Onafhankelijkheid
Na de slag bij Maipú roept Bernardo O'Higgins de onafhankelijkheid van Spanje uit.
1879 – 1884
Salpeteroorlog
Chili verslaat Peru en Bolivia en verwerft de mineraalrijke Atacama; Bolivia verliest zijn kust.
1973 – 1990
Staatsgreep
Het leger onder Augusto Pinochet zet president Salvador Allende af; duizenden mensen worden vermoord of verdwijnen.
1990
Terugkeer van de democratie
Na een verloren volksraadpleging draagt Pinochet de macht over aan een gekozen president.
De geografie maakte Chili tot een 'eiland' tussen woestijn, gebergte, oceaan en ijs. Tijdens de koloniale tijd was het een arme uithoek van het onderkoninkrijk Peru; de grens met de Mapuche lag eeuwenlang bij de rivier de Biobío en werd door Spanje in verdragen erkend.
Na de onafhankelijkheid bouwde het land een relatief stabiele staat op, gefinancierd met salpeter en later koper. De Mapuche-gebieden werden pas rond 1880 met geweld ingelijfd; de teruggave van land en de erkenning van inheemse rechten zijn nog altijd onderwerp van conflict.
5000 v.Chr. – 1541
Van vissers in de woestijn tot kanovaarders in de fjorden: de volken verschilden sterk per klimaatzone. Paaseiland werd rond 1200 vanuit Polynesië bevolkt.
1541
De meeste Chilenen hebben Europese en inheemse voorouders. Ongeveer een op de tien inwoners rekent zich tot een inheems volk, meestal de Mapuche.
In het wereldbeeld van de Mapuche bemiddelt de machi, meestal een vrouw, tussen mensen en geesten; bij de nguillatun bidt de gemeenschap om evenwicht en een goede oogst. Op Paaseiland stonden de moai voor vergoddelijkte voorouders die het land beschermden.
De katholieke kerk kwam met de veroveraars en bleef tot 1925 staatskerk. Tijdens de dictatuur verdedigde het Vicariaat van de Solidariteit slachtoffers van vervolging. Sindsdien groeien pinksterkerken sterk, net als het aantal Chilenen zonder religie.
🎨 Moai-beeldhouwkunstca. 1250–1600
Op Rapa Nui werden bijna duizend monolithische beelden uit vulkanisch tufsteen gehakt en naar ceremoniële platforms vervoerd.
🎨 Chileense poëzietwintigste eeuw
Gabriela Mistral en Pablo Neruda kregen beiden de Nobelprijs; hun werk verbindt landschap, liefde en sociale betrokkenheid.
🎨 Nueva Canción Chilenaca. 1960–1973
Violeta Parra en Víctor Jara vernieuwden de volksmuziek tot protestlied; Jara werd kort na de staatsgreep vermoord.
Fiestas PatriasFeest18–19 september
De nationale feestdagen worden gevierd in 'fondas' met muziek, eten en vliegerwedstrijden.
CuecaMuziek & dans
Paardans met zakdoeken die het hofmaken van een haan en een hen nabootst; sinds 1979 de nationale dans.
We TripantuRitueelrond 24 juni
Het Mapuche-nieuwjaar bij de winterzonnewende markeert de terugkeer van de zon.
RodeoSport & spelseptember–april
Twee ruiters, 'huasos', drijven een rund tegen een gepolsterde wand in een ronde arena.
De lange kust levert vis en schaaldieren, de centrale vallei maïs, tarwe, fruit en wijn. Inheemse gewassen als maïs, aardappel en bonen gingen samen met Spaanse ingrediënten; Duitse immigranten brachten gebak en bier naar het zuiden.
De Mapuche verbouwden aardappelen, maïs, bonen en quinoa en verzamelden pijnboompitten van de araucaria; Chiloé geldt als een van de oorsprongsgebieden van de aardappel. De Spanjaarden brachten tarwe, runderen, varkens en de wijnstok, die in de centrale vallei goed gedijde.
De koude Humboldtstroom maakt de kust uitzonderlijk visrijk, met eigen soorten als de congrio en de zee-egel. In de negentiende eeuw brachten Duitse kolonisten in het zuiden 'kuchen' en bierbrouwerijen, en Franse wijnmakers legden de basis voor de moderne wijnexport.
Empanada de pinoStraatvoedsel
Ovengebakken deegpakket met rundvlees, ui, olijf, rozijnen en hardgekookt ei.
Oorsprong: Spaans van oorsprong; 'pino' komt van het Mapuche-woord pirru.
Pastel de chocloHoofdgerecht
Ovenschotel van gehakt en kip onder een laag gemalen verse maïs.
Oorsprong: Koloniale tijd; zomergerecht uit de centrale vallei.
CurantoHoofdgerecht
Schaaldieren, vlees en aardappelen, op hete stenen in een kuil gegaard onder grote bladeren.
Oorsprong: Eilandengroep Chiloé; de techniek is duizenden jaren oud.
CazuelaSoep
Heldere soep met een groot stuk vlees, pompoen, maïs en aardappel.
Oorsprong: Verbinding van de Spaanse olla met inheemse stoofgerechten.
Nog geen gekoppelde personen.
Geen koppelingen.
Bronnen: Chile — Encyclopaedia Britannica · UNESCO World Heritage: Settlement and Artificial Mummification of the Chinchorro Culture