35 v.Chr. – 1000
Voor en na de landname
- Kelten
- Romeinen
- Hunnen
- Avaren
- Slaven
- Magyaren
Het bekken was een doorgangsgebied voor steppevolken. De Magyaren brachten een Fins-Oegrische taal mee die verwant is aan talen uit het Oeralgebied.
EuropaHoofdstad: Boedapest
Hongarije
Hongarije ligt in het Karpatenbekken, waar Magyaarse ruiterstammen zich rond 895 vestigden. Het middeleeuwse koninkrijk was een van de grote staten van Midden-Europa, tot het in de zestiende eeuw werd verdeeld tussen Ottomanen en Habsburgers. Na 1920 verloor het land twee derde van zijn grondgebied; na vier decennia communistisch bewind werd het in 1989 een parlementaire republiek.
- Talen
- Hongaars (officieel), Duits, Romani, Slowaaks, Roemeens, Kroatisch en Servisch (erkende minderheidstalen)
- Religies & levensbeschouwing
- Rooms-katholicisme, Calvinisme (Hervormde Kerk), Lutheranisme, Joodse gemeenschap, Niet-religieuze bevolking
Historische tijdlijn
35 v.Chr. – 433
Romeins Pannonië
Het land ten westen van de Donau wordt een Romeinse provincie; Aquincum ligt op de plaats van het latere Boedapest.
895
Magyaarse landname
Onder vorst Árpád trekken Magyaarse stammen over de Karpaten en nemen het bekken in bezit.
1000
Kroning van Stefanus I
De eerste koning maakt van Hongarije een christelijk koninkrijk naar westers model.
1241 – 1242
Mongoolse invasie
Een Mongools leger verwoest grote delen van het land; daarna laat de koning stenen burchten bouwen.
1526 – 1699
Slag bij Mohács
De Ottomanen verslaan het Hongaarse leger; het koninkrijk valt uiteen in een Habsburgs, een Ottomaans en een Zevenburgs deel.
1848 – 1849
Revolutie en vrijheidsoorlog
Hervormers eisen een eigen regering; de opstand wordt in 1849 met Russische hulp neergeslagen.
1920
Verdrag van Trianon
Hongarije verliest ongeveer twee derde van zijn gebied; miljoenen Hongaren wonen sindsdien in buurlanden.
1956
Hongaarse Opstand
Een volksopstand tegen het communistische bewind wordt door Sovjettroepen neergeslagen; zo'n 200.000 mensen vluchten.
Historische context
De ligging aan de rand van de steppe en op de grens tussen Latijns en orthodox Europa maakte Hongarije herhaaldelijk tot frontgebied. De Ottomaanse tijd liet het midden van het land ontvolkt achter, terwijl het westen onder de Habsburgers en Zevenburgen als half zelfstandig vorstendom eigen wegen gingen.
De taal, die aan geen enkele buurtaal verwant is, werd in de negentiende eeuw de kern van het nationale bewustzijn. Het verlies van grondgebied in 1920 bleef een open wond in de politiek en bepaalt tot vandaag de verhouding met de Hongaarse minderheden in de buurlanden.
Volkeren & culturele achtergrond door de eeuwen heen
1000
Koninkrijk en moderne staat
- Hongaren
- Duitstalige Donau-Zwaben
- Slowaken
- Roemenen
- Serviërs en Kroaten
- Roma
- Joodse gemeenschappen
Het koninkrijk was meertalig; na de Ottomaanse tijd haalden de Habsburgers kolonisten naar ontvolkte streken. De Holocaust kostte ruim een half miljoen Hongaarse joden het leven.
Religie, levensbeschouwing & filosofie
Koning Stefanus koos rond 1000 voor het Latijnse christendom en de band met Rome, een keuze die het land op het Westen richtte. In de zestiende eeuw werd een groot deel van de bevolking calvinistisch; de stad Debrecen heet nog altijd het 'calvinistische Rome'.
In Zevenburgen legde de landdag van Torda in 1568 vast dat gemeenten hun eigen predikant mochten kiezen, een van de vroegste Europese wetten over godsdienstvrijheid. Het joodse leven bloeide in de negentiende eeuw, vooral in Boedapest, tot de deportaties van 1944.
Kunststromingen
🎨 Hongaarse romantieknegentiende eeuw
De componist Franz Liszt en de dichter Sándor Petőfi verbonden kunst met de nationale zaak; de schilder Mihály Munkácsy legde het volksleven vast.
🎨 Szecesszióca. 1890–1914
De Hongaarse art nouveau van architect Ödön Lechner gebruikte volksmotieven en kleurig Zsolnay-keramiek op gevels en daken.
🎨 Volksmuziekonderzoek en modernismetwintigste eeuw
Béla Bartók en Zoltán Kodály tekenden duizenden boerenliederen op en verwerkten ritmes en toonladders ervan in modern werk.
Tradities & gebruiken
BusójárásFeestfebruari
In Mohács verjagen mannen met houten maskers en schapenvachten aan het eind van het carnaval de winter.
TáncházMuziek & dans
In 'danshuizen' leren stadsbewoners sinds de jaren zeventig volksdansen bij levende muziek; erkend door UNESCO.
BadcultuurGebruikdoor het jaar
Thermale bronnen voeden badhuizen uit de Ottomaanse tijd en uit de negentiende eeuw, vooral in Boedapest.
Matyó-borduurwerkAmbacht
Kleurrijk bloemenborduurwerk uit de streek rond Mezőkövesd op kleding en linnengoed.
Keuken & culinaire geschiedenis
De Hongaarse keuken is hartig en gebouwd op paprikapoeder, ui, reuzel en zure room. Paprika kwam pas in de zestiende en zeventiende eeuw via het Ottomaanse rijk; de stoofgerechten gaan terug op de ketelkeuken van herders op de poesta.
Culinaire geschiedenis
De middeleeuwse hofkeuken gebruikte vooral peper, saffraan en gember. De Ottomanen brachten paprika, tomaat, aubergine en koffie; de arme bevolking nam paprikapoeder over als goedkope vervanger van peper, en pas in de negentiende eeuw bereikte het ook de burgerkeuken.
In dezelfde eeuw werden goulash en paprikás bewust tot nationale gerechten verheven, als tegenwicht tegen de Weense keuken. De wijn van Tokaj was toen al eeuwen een geliefd geschenk aan Europese hoven; Lodewijk XIV zou hem 'wijn der koningen' hebben genoemd.
- Ketelkeuken van herders en veedrijvers
- Ottomaanse groenten, specerijen en koffie
- Oostenrijkse en Duitse burgerkeuken
- Wijnbouw sinds de Romeinse tijd
GulyásSoep
Soep van rundvlees, ui, aardappel en paprikapoeder, traditioneel in een ketel boven vuur gekookt.
Oorsprong: Herdersgerecht van de Grote Hongaarse Laagvlakte; paprika sinds de achttiende eeuw.
LángosStraatvoedsel
Gefrituurd gistdeeg met knoflook, zure room en geraspte kaas.
Oorsprong: Oorspronkelijk een broodje uit de bakoven; als straatvoedsel twintigste eeuw.
DobostortaDessert
Taart van dunne lagen biscuit met chocoladebotercrème en een harde karamellaag.
Oorsprong: Boedapest, 1885, door banketbakker József Dobos.
Tokaji aszúDrank
Zoete witte wijn van door edele rotting ingedroogde druiven.
Oorsprong: Tokaj; de wijnstreek is sinds 1737 wettelijk afgebakend.
Wonderen & erfgoed
Nog geen wonderen in de database.
Historische figuren
Nog geen gekoppelde personen.
Gebeurtenissen
- Begin van de Hongaarse Revolutie23 oktober 1956 · Revolutie & opstand
Conflicten & fossielen
Bronnen: Hungary — Encyclopaedia Britannica · UNESCO Intangible Cultural Heritage: Busó festivities at Mohács