Abraham Lincoln

Abraham Lincoln werd op 12 februari 1809 geboren op de Sinking Spring Farm bij Hodgenville in Kentucky, een slavenstaat aan de toenmalige westgrens. Zijn ouders Thomas en Nancy waren baptisten die slavernij afwezen. Geschillen over landtitels dreven het gezin in 1816 over de Ohio naar het vrije Indiana, waar zijn moeder twee jaar later aan 'melkziekte' stierf. Zijn stiefmoeder Sarah Bush Johnston moedigde zijn leeshonger aan.

Lincoln groeide op met zwaar landarbeid en kreeg bij elkaar minder dan twaalf maanden onderwijs. Als jongeman voer hij met een platbodem de Mississippi af naar New Orleans, waar hij een slavenmarkt zag. In New Salem (Illinois) werd hij in 1832 tot kapitein van een militie gekozen in de Black Hawk-oorlog. Hij bestudeerde zelfstandig rechtenboeken, werd in 1836 als advocaat toegelaten en trouwde in 1842 met Mary Todd, dochter van een slavenhouder uit Kentucky.

Als advocaat reisde Lincoln de rechtbanken van Illinois af en werd hij een van de bekendste pleiters van de staat, ook voor spoorwegmaatschappijen. Politiek was hij een Whig die geloofde in wegen, kanalen, banken en onderwijs als middelen voor sociale stijging. De slavernij noemde hij een moreel kwaad, maar hij erkende dat de grondwet haar in de bestaande staten beschermde; hij wilde vooral verhinderen dat zij zich naar het westen uitbreidde.

Als president stelde hij het behoud van de Unie voorop en verbond hij daar gaandeweg de afschaffing van de slavernij aan. Hij hield de grensstaten binnen de Unie, wisselde generaals tot hij in Ulysses Grant de bevelhebber vond die de oorlog wilde uitvechten, en gebruikte zijn oorlogsbevoegdheden ruim. In de Gettysburg Address en zijn tweede inaugurele rede gaf hij de oorlog een betekenis die verder ging dan de overwinning: een 'nieuwe geboorte van vrijheid'.

De Verenigde Staten groeiden in Lincolns leven van zeven naar ruim dertig miljoen inwoners en schoven op tot aan de Stille Oceaan, ten koste van de inheemse volken en van Mexico. Elke nieuwe staat stelde de vraag: slavernij of niet? Het Noorden industrialiseerde en trok immigranten; de economie van het Zuiden rustte op katoen en op bijna vier miljoen tot slaaf gemaakte mensen.

Compromissen uit 1820 en 1850 hielden het evenwicht tijdelijk in stand, maar de Kansas-Nebraska Act (1854), de uitspraak in de zaak-Dred Scott (1857) en de overval van John Brown (1859) verhardden de tegenstellingen. De oude partijen vielen uiteen; de nieuwe Republikeinse Partij had vrijwel alleen in het Noorden aanhang. Dat Lincoln won zonder één zuidelijke staat, was voor de afscheiders het bewijs dat zij hun invloed in Washington kwijt waren.

De Burgeroorlog was het bloedigste conflict uit de Amerikaanse geschiedenis en verwoestte grote delen van het Zuiden. De Emancipatieproclamatie bevrijdde aanvankelijk alleen slaven in gebieden buiten het gezag van de Unie, maar veranderde het karakter van de oorlog en maakte Britse of Franse steun aan het Zuiden politiek onmogelijk. Ongeveer 180.000 zwarte soldaten dienden in het leger van het Noorden.

Lincolns oorlogsbeleid was ook omstreden. Hij schortte het recht van habeas corpus op en liet duizenden burgers zonder proces vasthouden; kranten werden tijdelijk verboden. Tijdens zijn bewind werd na de Dakota-oorlog van 1862 de grootste massa-executie uit de Amerikaanse geschiedenis voltrokken: 38 Dakota werden opgehangen, terwijl hij de overige 265 van de 303 ter dood veroordeelden spaarde. De Homestead Act en de spoorwegwetten van 1862 versnelden de kolonisatie van het westen.

Op 9 april 1865 gaf generaal Lee zich bij Appomattox over. Vijf dagen later, op Goede Vrijdag, schoot John Wilkes Booth, een aanhanger van het Zuiden, de president in het hoofd tijdens een voorstelling in Ford's Theatre. Lincoln stierf op 15 april om 7.22 uur in een huis aan de overkant van de straat. Een rouwtrein bracht zijn lichaam in bijna twee weken door zeven staten naar Springfield, waar hij werd begraven.

Zijn dood maakte hem tot martelaar van de Unie; het Dertiende Amendement werd in december 1865 van kracht. Het beleid van zijn opvolger Andrew Johnson en het stranden van de Reconstructie lieten de vrijgemaakten echter zonder land en, na 1877, grotendeels zonder rechten. Het Lincoln Memorial in Washington (1922) werd in de twintigste eeuw een plaats van de burgerrechtenbeweging: Martin Luther King hield er in 1963 zijn 'I Have a Dream'-toespraak.