Elvis Presley

Elvis Aaron Presley werd op 8 januari 1935 geboren in een houten tweekamerhuisje dat zijn vader Vernon zelf had gebouwd in Tupelo (Mississippi). Zijn tweelingbroer Jesse Garon kwam een halfuur eerder dood ter wereld, zodat hij als enig kind opgroeide. Het gezin leefde in armoede: Vernon zat in 1938 acht maanden vast voor het vervalsen van een cheque, en het gezin raakte toen zijn huis kwijt.

In november 1948 verhuisden de Presleys naar Memphis, waar zij in een sociale huurwoning in Lauderdale Courts kwamen te wonen. Elvis kreeg op zijn elfde een gitaar, zong in de Assembly of God-kerk en luisterde naar country, gospelkwartetten en de rhythm-and-blues van Beale Street. Na zijn eindexamen aan Humes High School in 1953 werkte hij als vrachtwagenchauffeur en betaalde hij zelf om bij Sun Records een plaatje voor zijn moeder op te nemen.

Op 5 juli 1954 vroeg Sam Phillips van Sun Records hem terug voor een sessie met gitarist Scotty Moore en bassist Bill Black. Tijdens een pauze zette hij een versnelde versie in van 'That's All Right' van blueszanger Arthur Crudup; Phillips nam het op en een plaatselijke diskjockey draaide het enkele dagen later keer op keer. De combinatie van blues, country en een stuwend ritme werd later rockabilly genoemd en geldt als een beginpunt van de rock-'n-roll.

Manager 'Colonel' Tom Parker, geboren als Andreas van Kuijk in Breda, regelde eind 1955 de overstap naar RCA. In 1956 volgden 'Heartbreak Hotel', 'Hound Dog' en 'Don't Be Cruel', televisieoptredens die tientallen miljoenen kijkers trokken en zijn eerste film. Zijn heupbewegingen leidden tot protest van kerken en kranten; bij zijn derde optreden in The Ed Sullivan Show, in januari 1957, werd hij alleen vanaf zijn middel in beeld gebracht.

Na zijn diensttijd (1958–1960) richtte Parker zijn loopbaan op Hollywood: van zijn 31 speelfilms maakte hij er 27 in de jaren zestig, meestal met een bijbehorend album. Met de televisiespecial van december 1968, de sessies in de American Sound Studio in Memphis ('Suspicious Minds', 'In the Ghetto') en de concerten in Las Vegas keerde hij terug naar het podium. Zijn drie Grammy Awards kreeg hij alle drie voor gospelopnamen.

Presley brak door in het Amerikaanse Zuiden van de rassenscheiding, kort na de uitspraak in Brown v. Board of Education (1954). Radiozenders en hitlijsten waren naar huidskleur ingedeeld: rhythm-and-blues gold als 'zwarte' muziek, country als 'witte'. Sam Phillips zocht naar eigen zeggen een witte zanger met het geluid van een zwarte artiest, omdat zo'n zanger wel op de grote zenders gedraaid zou worden.

De naoorlogse welvaart gaf tieners voor het eerst eigen geld en een eigen cultuur, met transistorradio's, singles en televisie in bijna elk huis. Rock-'n-roll werd het geluid van die generatie en riep bij ouders, kerken en lokale bestuurders weerstand op, met verboden optredens en platenverbrandingen. Dat een zanger tot dienstplichtig soldaat werd gemaakt, paste in de Koude Oorlog, waarin het leger op dienstplichtigen draaide.

Zijn succes liet platenmaatschappijen zien dat tieners een eigen markt vormden en opende de deur voor artiesten als Chuck Berry, Little Richard en Buddy Holly. Voor latere muzikanten, van The Beatles tot Bob Dylan, was hij een beginpunt; John Lennon zei dat er vóór Elvis niets was. Tegelijk verdienden de zwarte schrijvers en uitvoerders van liedjes die hij groot maakte er vaak weinig aan: Arthur Crudup kreeg bij leven nauwelijks auteursgeld.

Over de vraag of Presley zwarte muziek toe-eigende of juist bekend maakte, wordt nog altijd gediscussieerd. Hij noemde artiesten als Fats Domino en B.B. King openlijk als zijn voorbeelden. Een racistische uitspraak die in 1957 aan hem werd toegeschreven, is nooit met een bron gestaafd; hij ontkende haar dat jaar in het tijdschrift Jet, en zwarte collega's namen het voor hem op. Zijn verkoopcijfers zijn onzeker: het vaak genoemde half miljard platen is niet te controleren.

In de jaren zeventig ging zijn gezondheid achteruit door overgewicht en een zware afhankelijkheid van voorgeschreven slaap- en pijnmiddelen. Hij gaf zijn laatste concert op 26 juni 1977 in Indianapolis en werd op 16 augustus dood aangetroffen in Graceland. Als doodsoorzaak werd een hartstilstand vastgesteld; welke rol de medicijnen in zijn bloed speelden, is omstreden gebleven. Zijn arts George Nichopoulos werd in 1981 vrijgesproken, maar verloor later zijn bevoegdheid.

Tienduizenden mensen kwamen naar Memphis voor zijn uitvaart. Hij ligt begraven in de tuin van Graceland, dat in 1982 als museum openging en in 2006 een National Historic Landmark werd. In 1986 behoorde hij tot de eerste lichting van de Rock and Roll Hall of Fame. Dat hij nooit buiten Noord-Amerika optrad, wordt meestal verklaard uit de positie van Parker, die zonder papieren in de Verenigde Staten was gekomen en het land niet durfde te verlaten.