Florence Nightingale

Florence Nightingale werd op 12 mei 1820 geboren tijdens de lange huwelijksreis van haar ouders door Italië. Haar vader William had een fortuin uit loodmijnen geërfd, haar moeder Frances kwam uit een familie van kooplieden en politici die zich had ingezet voor de afschaffing van de slavenhandel. Het gezin was unitarisch van achtergrond, liberaal en reislustig, en verdeelde het jaar tussen twee landhuizen en Londen.

Haar vader gaf zijn twee dochters zelf onderwijs op universitair niveau, uitzonderlijk voor meisjes in die tijd. Florence had aanleg voor wiskunde en hield als tiener al tabellen bij van wat ze zag. Van een vrouw van haar stand werd een goed huwelijk verwacht; ze wees een aanzoek van de politicus Richard Monckton Milnes na jaren af. Op reizen door Egypte en Duitsland bezocht ze ziekenhuizen en inrichtingen en legde ze de basis voor haar latere kennis.

In Scutari trof Nightingale een hospitaal aan boven verstopte riolen, met duizenden gewonden en zieken op de vloer, zonder voldoende bedden, zeep of verband. Tegen de weerstand van legerartsen in zette ze met geld van een krantenfonds keukens, een wasserij en een voorraadmagazijn op, en legde ze elke opname en elk sterfgeval vast. 's Nachts liep ze met een lamp de kilometers lange zalen af, wat haar in Britse kranten tot een nationale heldin maakte.

Na de oorlog werkte ze, vaak vanaf haar ziekbed, als onderzoeker en lobbyist. Met de statisticus William Farr berekende ze dat veruit de meeste Britse doden in het oosten aan tyfus, cholera en dysenterie waren bezweken en niet aan verwondingen. Om ministers en de koningin te overtuigen tekende ze cirkeldiagrammen met wiggen per maand. Daarna richtte ze zich op ziekenhuisbouw met lucht en licht, op de opleiding van verpleegsters en vroedvrouwen en op de volksgezondheid in India.

In het victoriaanse Groot-Brittannië werden ziekenhuizen bezocht door wie zich geen arts aan huis kon veroorloven, en verpleging gold als ongeschoold werk met een slechte naam. Over de oorzaak van besmettelijke ziekten bestond geen overeenstemming: de meeste hervormers, ook Nightingale, geloofden dat ziekte ontstond uit vuile lucht ('miasma'). De bacteriologie van Pasteur en Koch kwam pas later, maar de nadruk op hygiëne en ventilatie werkte ook zonder de juiste verklaring.

De Krimoorlog (1853–1856) was de eerste oorlog waarvan het publiek thuis via de telegraaf en oorlogscorrespondenten bijna dagelijks verslag kreeg. De berichten van William Howard Russell in The Times over het lot van zieke soldaten leidden tot een schandaal en droegen bij aan de val van de regering. Tegelijk groeide de statistiek uit tot een instrument van bestuur: overheden begonnen geboorten, sterfgevallen en ziekten systematisch te tellen.

De koninklijke commissie van 1857 leidde tot betere kazernes, een medische school voor het leger en een eigen statistische dienst; de sterfte onder soldaten in vredestijd daalde in de jaren daarna sterk. In 1858 werd Nightingale als eerste vrouw toegelaten tot de Statistical Society in Londen. Haar 'Notes on Nursing' werd in vele talen vertaald en gaf ook gewone huishoudens regels voor ziekenzorg.

De school bij het St Thomas' Hospital leverde opgeleide verpleegsters af die als hoofdzusters naar ziekenhuizen in Groot-Brittannië, de koloniën en de Verenigde Staten gingen. Henri Dunant noemde haar werk een inspiratie voor de oprichting van het Rode Kruis. Het beroep bood vrouwen uit de middenklasse een van de eerste erkende loopbanen buitenshuis, al bleef het in Nightingales eigen opvatting ondergeschikt aan dat van de arts.

Na 1857 leefde Nightingale grotendeels teruggetrokken in haar huis in Londen, vermoedelijk door de chronische gevolgen van brucellose, de 'Krimkoorts' die ze in 1855 had opgelopen. Ze schreef naar schatting veertienduizend brieven en tientallen rapporten. In haar laatste jaren was ze blind en verward. Ze stierf op 13 augustus 1910, negentig jaar oud; een begrafenis in Westminster Abbey werd volgens haar wens afgewezen, en ze ligt begraven bij de kerk van East Wellow in Hampshire.

Haar beeld is sindsdien herhaaldelijk bijgesteld. De legende van de zachtmoedige engel maakte plaats voor die van de harde bestuurder en begaafde statisticus. Onderzoekers als Hugh Small wezen erop dat de sterfte in haar eigen hospitaal in de eerste winter hoger was dan elders en dat dit besef haar latere hervormingsdrift verklaart. Daarnaast is er meer aandacht gekomen voor tijdgenoten als de Jamaicaanse Mary Seacole, die op de Krim op eigen kosten soldaten verzorgde.