George Orwell

Eric Arthur Blair werd op 25 juni 1903 geboren in Motihari in de Indiase deelstaat Bihar. Zijn vader Richard was een lagere ambtenaar bij de opiumdienst, die de teelt van opium en de uitvoer naar China regelde; zijn moeder Ida was opgegroeid in Birma. In 1904 vestigde zij zich met de kinderen in Henley-on-Thames. Het gezin behoorde tot de koloniale middenklasse: status zonder vermogen.

Op zijn achtste ging hij naar de kostschool St Cyprian's in Eastbourne, waarover hij later het bittere essay 'Such, Such Were the Joys' schreef. Een beurs bracht hem in 1917 naar Eton, waar Aldous Huxley hem korte tijd Frans gaf. Zijn resultaten waren te matig voor een universiteitsbeurs, en in 1922 vertrok hij als negentienjarige naar Birma, waar hij als politieofficier verantwoordelijk werd voor districten met tot wel tweehonderdduizend inwoners.

Orwell schreef vanuit wat hij zelf had gezien. Hij waste borden in Parijse hotels, sliep in Londense logementen en daalde af in de mijnen van Lancashire om te beschrijven hoe armoede werkt. In Spanje kwam hij min of meer toevallig bij de militie van de POUM terecht, een kleine anti-stalinistische marxistische partij; in mei 1937 maakte hij in Barcelona de straatgevechten tussen communisten en anarchisten mee en zag hij hoe zijn kameraden als 'fascisten' werden vervolgd.

Die ervaring bepaalde zijn verdere werk. Hij bleef zich democratisch socialist noemen, maar keerde zich tegen elke vorm van totalitarisme en tegen de leugen als politiek middel. 'Animal Farm' vertelt de Russische Revolutie als dierenfabel; 'Nineteen Eighty-Four' beschrijft een staat die het verleden herschrijft en de taal inperkt om denken onmogelijk te maken. In essays als 'Politics and the English Language' (1946) verbond hij helder schrijven met eerlijk denken.

Orwell werd volwassen in het Britse Rijk op zijn grootst en zag het van binnenuit aftakelen. De jaren dertig brachten massawerkloosheid in de Britse industriegebieden, de opkomst van Hitler en Mussolini en de showprocessen in Moskou. Veel linkse intellectuelen zagen in de Sovjet-Unie het enige bolwerk tegen het fascisme en wilden van kritiek op Stalin niet weten.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de Sovjet-Unie een bondgenoot, wat de publicatie van 'Animal Farm' in 1944 bemoeilijkte: vier uitgevers wezen het af. Daarna begon de Koude Oorlog, een term die Orwell zelf in 1945 als een van de eersten gebruikte. Propaganda, radio en geheime diensten kregen in die jaren een omvang die zijn beeld van de toekomst voedde.

'Homage to Catalonia' verkocht bij verschijnen in 1938 slecht, maar gold later als een van de belangrijkste ooggetuigenverslagen van de Spaanse Burgeroorlog en van de onderdrukking van de revolutionaire linkerzijde in Barcelona. 'Animal Farm' en 'Nineteen Eighty-Four' werden meteen bestsellers en zijn sindsdien in tientallen miljoenen exemplaren verkocht.

Beide boeken werden in de Koude Oorlog door westerse regeringen verspreid als anticommunistische lectuur en waren in het Oostblok verboden, waar ze in het geheim circuleerden. Orwell zelf benadrukte dat hij niet het socialisme aanviel maar de dictatuur. Zijn woorden en beelden worden vandaag gebruikt in debatten over staatstoezicht, propaganda en desinformatie, door mensen van zeer uiteenlopende politieke richtingen.

Orwell had al jaren zwakke longen en kreeg in 1947 de diagnose tuberculose. Hij voltooide 'Nineteen Eighty-Four' in 1948 in een afgelegen boerderij op Jura en werd daarna opgenomen. Op 13 oktober 1949 trouwde hij in het ziekenhuis met Sonia Brownell; op 21 januari 1950 overleed hij, 46 jaar oud, aan een longbloeding. Hij ligt begraven in Sutton Courtenay onder zijn eigen naam, Eric Arthur Blair.

Na zijn dood groeide zijn reputatie snel. Bewonderaars prijzen zijn onafhankelijkheid en zijn stijl; critici wijzen op zijn vooroordelen, op de vrouwenrollen in zijn romans en op de lijst met 38 namen van mensen die hij ongeschikt achtte voor anticommunistisch voorlichtingswerk, die hij in 1949 aan het Information Research Department gaf en die in 2003 openbaar werd. Verdedigers zien daarin een advies, tegenstanders verklikkerij.