Pablo Picasso

Pablo Ruiz Picasso werd op 25 oktober 1881 geboren aan de Plaza de la Merced in Málaga. Zijn vader José Ruiz Blasco was schilder van duiven en stillevens en leraar aan de plaatselijke kunstschool; hij gaf zijn zoon vanaf diens zevende les in tekenen en olieverf. Volgens de familieoverlevering was 'piz', van 'lápiz' (potlood), een van zijn eerste woorden.

In 1895 stierf zijn zusje Conchita aan difterie en verhuisde het gezin naar Barcelona, waar zijn vader les ging geven aan La Llotja. De dertienjarige legde het toelatingsexamen voor de hogere klas af. Academisch werk als 'Wetenschap en naastenliefde' (1897) won prijzen, maar hij voelde zich meer aangetrokken tot het Catalaanse modernisme en tot Parijs, toen het centrum van de kunstwereld. Vanaf 1901 signeerde hij met de achternaam van zijn moeder.

In Parijs werkte Picasso eerst in armoede. De blauwe en de roze periode toonden bedelaars, blinden en circusartiesten; verzamelaars als Gertrude en Leo Stein en de handelaar Daniel-Henry Kahnweiler gaven hem daarna financiële ruimte. Met 'Les Demoiselles d'Avignon' en het kubisme liet hij het idee los dat een schilderij één gezichtspunt weergeeft: voorwerpen werden in vlakken ontleed en van meerdere kanten tegelijk getoond.

Hij bleef zijn leven lang van richting wisselen: neoclassicistische figuren na de Eerste Wereldoorlog, verwantschap met het surrealisme, beelden van ijzer en gevonden voorwerpen, grafiek en keramiek. Hij werkte snel en in reeksen en liet naar schatting tienduizenden schilderijen, tekeningen, prenten, beelden en keramische stukken na. Voor 'Guernica', ruim zeven meter breed, maakte hij in vijf weken tientallen voorstudies, terwijl Dora Maar de stadia van het doek fotografeerde.

Het Parijs van rond 1900 trok kunstenaars uit heel Europa. De fotografie had de schilderkunst bevrijd van de taak de werkelijkheid na te bootsen; in de etnografische musea zagen kunstenaars beelden en maskers uit de Franse koloniën, die zij als 'primitieve kunst' bewonderden zonder zich in de makers of de herkomst te verdiepen. Nieuwe natuurkunde en techniek voedden het gevoel dat ook de kunst opnieuw moest worden uitgevonden.

Picasso's leven viel samen met twee wereldoorlogen en de Spaanse Burgeroorlog. De Republiek benoemde hem in 1936 tot eredirecteur van het Prado; na de overwinning van Franco weigerde hij naar Spanje terug te keren. Tijdens de bezetting golden zijn werken voor de nazi's als 'ontaard'. Zijn lidmaatschap van de communistische partij vanaf 1944 maakte hem in de Koude Oorlog tot een politiek figuur in Oost én West.

Het kubisme veranderde binnen enkele jaren de schilderkunst, de beeldhouwkunst en de vormgeving, en werkte door in het futurisme, het constructivisme en de abstracte kunst. 'Guernica' reisde na de Wereldtentoonstelling door Europa en de Verenigde Staten om geld in te zamelen voor Spaanse vluchtelingen en hing van 1939 tot 1981 in het Museum of Modern Art in New York.

Het doek werd een universeel beeld van burgerleed in oorlog: een wandtapijt ernaar kwam in 1985 bij de zaal van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties te hangen. Picasso werd tegelijk de eerste kunstenaar die bij leven een wereldberoemdheid en een merk was, met prijzen die de kunstmarkt mee vormden. Zijn werk behoort tot het duurst geveilde en het vaakst gestolen ter wereld.

Picasso werkte tot kort voor zijn dood. Hij overleed op 8 april 1973 in zijn huis Notre-Dame-de-Vie in Mougins en werd begraven in de tuin van zijn kasteel in Vauvenargues. Omdat hij geen testament naliet, volgde een jarenlange verdeling van de nalatenschap; de Franse staat ontving een groot deel van de werken als betaling van de erfbelasting, de kern van het Musée Picasso in Parijs (1985).

Zijn persoonlijke leven wordt tegenwoordig kritischer bekeken. Françoise Gilot beschreef in 'Life with Picasso' (1964) een overheersende man die zijn partners tegen elkaar uitspeelde; hij probeerde het boek via de rechter tegen te houden. Marie-Thérèse Walter en zijn weduwe Jacqueline Roque maakten na zijn dood een einde aan hun leven. Musea tonen zijn werk sindsdien vaker samen met dat van de vrouwen om hem heen en met de Afrikaanse kunst waaraan hij vormen ontleende.